วิทยาศาสตร์ที่ไม่ได้เชื่อว่าความจริงมีหนึ่งเดียว

วิทยาศาสตร์มีมุมมองหนึ่งที่ระลึกอยู่เสมอว่าความจริงที่แต่ละคนพบนั้นอาจเป็นไปได้หลากหลาย แต่เหตุใดคนจำนวนมากจึงรู้สึกว่าวิทยาศาสตร์นั้นคับแคบ คิดว่าวิทยาศาสตร์ไม่เปิดรับความแตกต่างหลากหลาย และคิดว่าวิทยาศาสตร์นั้นดึงดันเอาแต่ความจริงของตนเองเป็นใหญ่ ภาพลักษณ์และความรับรู้เกี่ยวกับวิทยาศาสตร์เหล่านี้อาจมาจากการตีความพฤติกรรมการนิยามในวิทยาศาสตร์ และส่วนหนึ่งอาจมาจากพฤติกรรมการให้ข้อสรุปของผู้ใช้งานวิทยาศาสตร์เองที่บางครั้งหลีกเลี่ยงการพูดถึงข้อจำกัดในงานของตนเอง


#ขบถธรรมดา


เมื่อพูดถึง “ความจริง” คนในสังคมมักหมายถึงความจริงที่มาจากบุคคลหรือจากเครื่องมือที่ใช้วัด หาใช่ความจริงที่ “อยู่ที่นั่น” ซึ่งเป็นความจริงคนละระดับกันในทางวิทยาศาสตร์

 

วิทยาศาสตร์กับการนิยาม



วิทยาศาสตร์มีวิธีการทำงานแบบชุมชน ซึ่งนิยมแลกเปลี่ยนเรียนรู้จากกันและกัน วิทยาศาสตร์จึงมีกิจกรรมการให้นิยาม โดยแต่ละนิยามทางวิทยาศาสตร์มีขอบเขตที่ชัดเจน การนิยามมีเป้าหมายเพื่อกำหนดขอบเขตของสิ่งที่ผู้ศึกษากำลังพูดถึง และเพื่อให้ผู้ที่ศึกษาวิทยาศาสตร์สามารถสื่อสารสิ่งที่กำลังศึกษานั้นได้ในวงกว้าง หาได้มีเป้าหมายเพื่อด้อยค่าความจริงบางประเภท และการนิยามก็ไม่ใช่การปฏิเสธการมีอยู่ของความจริงที่อยู่นอกนิยามด้วย การด้อยค่าความจริงบางประเภทนั้นไม่ใช่การกระทำของวิทยาศาสตร์ แต่อาจเป็นการกระทำของคนที่นำอคติของตนเองมาใช้โดยอ้างการนิยามทางวิทยาศาสตร์เสียมากกว่า


หากสิ่งใดไม่อาจนิยามได้ วิทยาศาสตร์ก็จะไม่ปฏิเสธการมีอยู่ของสิ่งนอกนิยามนั้น แต่จะระลึกอยู่เสมอว่าสิ่งนั้นอาจเป็นความจริงหรือสามารถเป็นความจริงได้เช่นกัน เพียงแต่ในขณะนั้นสิ่งนั้นยังอยู่นอกการนิยาม ด้วยพฤติกรรมการนิยามนี้เองที่ทำให้การศึกษาทางวิทยาศาสตร์ดำเนินไปภายใต้ขอบเขตทีละเรื่อง



 

วิทยาศาสตร์เลือกที่จะคุยทีละเรื่อง เพื่อให้จบไปทีละเรื่อง


เช่นเดียวกันกับการประชุมที่มีขอบเขตของแต่ละวาระในการประชุมที่ชัดเจน บทสนทนาจะเกิดขึ้นโดยเกี่ยวข้องกับวาระการประชุมที่กำลังถูกพูดถึงเท่านั้น และประเด็นอื่นจะถูกเก็บไว้เพื่อพูดถึงในช่วงวาระอื่น

แม้วิทยาศาสตร์จะเชื่อว่าความจริงอาจมีได้หลากหลาย แต่ก็มักกล่าวถึงความจริงเพียงคราวละหนึ่งความจริง เนื่องด้วยความนิยมการนิยามที่ชัดเจน ทำให้ขณะที่กำลังศึกษาความจริงหนึ่ง ๆ มักเกิดการลดการกล่าวถึงความจริงอื่นขึ้นได้ ด้วยธรรมชาตินี้วิทยาศาสตร์จึงถูกเข้าใจผิดได้โดยง่ายว่าเขาเชื่อว่าความจริงมีเพียงหนึ่งเดียว แม้แท้จริงแล้วความจริงอื่นอาจยังอยู่ในการระลึกถึงของวิทยาศาสตร์เสมอ เพียงแต่ความจริงอื่นนั้นยังไม่ได้อยู่ในช่วงเวลาที่จะนำมากล่าวถึงเท่านั้น แม้การพูดถึงความจริงเพียงทีละหนึ่งความจริงจะเป็นข้อได้เปรียบที่ทำให้การศึกษาทางวิทยาศาสตร์รุดหน้าไปอย่างรวดเร็ว แต่ก็เป็นจุดด้อยในด้านการเชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างความจริงที่หลากหลายในคราวเดียวกัน (เช่นเดียวกับการประชุมที่ใช้วิธีพูดคุยให้จบไปทีละวาระอย่างชัดเจน ซึ่งแม้จะทำให้แต่ละประเด็นถูกทำให้กระจ่างและจบไปได้อย่างรวดเร็ว แต่การประชุมลักษณะนี้อาจทำให้มองไม่เห็นความสัมพันธ์ระหว่างประเด็นต่าง ๆ ที่อาจสามารถพูดคุยร่วมกันในคราวเดียวได้)


การนิยามและกำหนดขอบเขตที่ชัดเจนให้แก่สิ่งที่ศึกษาเพียงคราวละหนึ่งอย่าง ทำให้วิทยาศาสตร์สามารถทำความเข้าใจสิ่งที่อยู่ภายใต้นิยามนั้นได้อย่างละเอียด และยังช่วยให้การสื่อสารในชุมชนมีประสิทธิภาพ ทำให้ความรู้ในชุมชนวิทยาศาสตร์รุดหน้าด้วยการร่วมกันศึกษาของคนจำนวนมากได้ เมื่อความรู้ในทางวิทยาศาสตร์ถูกค้นพบจึงมักไม่ได้ถูกอ้